Liny wspinaczkowe

Jacek Trzemżalski

Lina wspinaczkowa to najważniejszy element bezpiecznej wspinaczki. Dlatego przypominamy podstawowe informacje na temat jej charakterystyki.

UIAA
Na wstępie trzeba zaznaczyć, że współczesne liny dynamiczne bez najmniejszego trudu spełniają wymogi norm bezpieczeństwa, ustanowione przed laty przez Międzynarodową Federację Związków Alpinistycznych (UIAA). Najważniejszą informacją na temat normy UIAA (omawiamy ją szczegółowo poniżej) jest wskazanie, że w chwili obecnej żaden renomowany producent nie oferuje do sprzedaży lin, które nie spełniałaby takich norm. Co więcej, obok specyfikacji UIAA, producenci w Europie podlegają także normie europejskiej (CE) definiującej wymagania bezpieczeństwa oraz postępowanie podczas testowania lin dynamicznych.
Jeśli tego Wam mało, to producenci uczestniczą w programie kontroli jakości (ISO 9001:2000). To wszystko sprawia, że jako użytkownicy mamy za zadanie sprawdzić tylko, czy wybrane przez nas produkty oznaczone są logo UIAA oraz opisane są europejską normą (EN 892). Jeśli tak jest, to możemy być pewni, że bezwzględnie spełniają wszelkie wymagane normy bezpieczeństwa. Od tego momentu decydują już nasze indywidualne upodobania i rodzaj wspinaczki, do jakiej chcemy dedykować wybierany przez nas produkt.

Normy UIAA
Podstawowe parametry pojedynczych lin dynamicznych ujęte w normie UIAA:
- minimalna liczba rwań testowych UIAA (minimum 5),
- maksymalna wartość siły granicznej (poniżej 12 kN),
- maksymalne wydłużenie podczas dynamicznego obciążenia (mniej niż 40%)
- maksymalne wydłużenie pod obciążeniem 80 kg (mniej niż 10%).
- dopuszczalna wartość poślizgu koszulki względem rdzenia, która nie może przekroczyć 20 mm na odcinku 2 metrów.

Rwania
Rwania to symulowane laboratoryjnie loty wykonywane przez ciężar o wadze 80 kg. Lina załamuje się na krawędzi o promieniu 5 mm (karabinek), a lot testowy wykonywany jest ze współczynnikiem 1,77 (WO 1,77). Liczba rwań testowych, podawana przez producenta, to w praktyce informacja o liczbie rwań, która doprowadza do całkowitego zerwania liny.
WO (Współczynnik Odpadnięcia) to dla przypomnienia iloraz długości lotu i długości pracującej liny.
Przykład: wyjście 2 metry nad przelot na 12 metrze drogi oznacza 4 metry lotu, ale stosunkowo niewielki WO = 0,25 (4 m/12 m = WO 0,25). Groźniejsze dla liny mogą być krótsze loty. Odpadnięcie metr nad przelotem na 4 metrze drogi to już WO 0,5 (2 m / 4 m = WO 0,5)

Współczynnik odpadnięcia
Według normy UIAA lina dynamiczna musi wytrzymać minimum 5 rwań testowych. Podawane przez producentów wartości to średni wynik testów wykonywanych na kilku egzemplarzach liny. Jako ciekawostkę można podać fakt, że firma Beal podaje najgorszy (a więc gorszy niż średni) wynik uzyskany przez testowany model. Jest to tzw. „Gwarancja Beala”. Trzeba jednak pamiętać, że każdy poważny lot (w granicach WO 1), to sygnał do wymiany liny i naprawdę nie ma wtedy znaczenia, czy lina miała wytrzymywać 6 czy 10 rwań testowych. Każdy poważny lot (nawet przy braku widocznych uszkodzeń) pozbawia bowiem linę właściwości dynamicznych, a więc pozbawia ją jej podstawowej funkcji czyli absorbera energii odpadnięcia. W efekcie kolejny poważny lot może skończyć się przekazaniem na ciało wspinacza niebezpiecznych obciążeń przekraczających wartość tzw. siły granicznej i może doprowadzić do urazów kręgosłupa. Podczas standardowego użytkowania w skałkach tak ekstremalne sytuacje jak loty w granicach WO 1 zdarzają się jednak niezwykle rzadko. Podczas dnia wspinaczkowego lina poddawana jest najczęściej kilku udarom o wartości rzędu WO 0,1-0,2.
Wykonywane są także rwania testowe UIAA na krawędzi ostrza o promieniu 0,75 mm (norma UIAA nr 108 bazująca na opracowanym przez firmę Edelweiss teście wytrzymałości liny na przecięcia). Producenci stosują różne nazwy na określenie tego parametru (Edge Resistant, Sharp Edge Resistant etc.).

Siła graniczna
Obok liczby rwań testowych, drugim, a właściwie ważniejszym parametrem wytrzymałościowym liny jest tzw. wartość siły granicznej. Siła graniczna to maksymalna wartość udaru, jaki zostanie przekazany przez linę na ciało wspinacza w chwili hamowania lotu. Reszta energii musi zostać pochłonięta przez linę. Eksperymentalne testy pozwoliły ustalić maksymalną wartość krótkotrwałego udaru, jaki może wytrzymać układ kostny człowieka, jako nie większą niż 12kN. W praktyce im mniejsza wartość siły granicznej, tym lina lepiej spełnia swoją funkcję. Hamowanie lotu staje się bardziej „miękkie”, wydatnie zmniejszając obciążenia działające na organizm wspinacza oraz punkty asekuracyjne. Średnica liny w bezpośredni sposób wiąże się z ciężarem liny, a także wpływa na pracę w przyrządach. Najbardziej wrażliwe jest tutaj Gri-Gri, które według zaleceń producenta stosuje się do lin o średnicach 10-11 mm (dopuszczalne 9 mm). Warto pamiętać, że z reguły mniejsza średnica wiąże się z mniejszą żywotnością liny.

Kilka podstawowych zasad użytkowania liny

1. 1. Zanim zaczniesz użytkowanie liny zapoznaj się z treścią dołączonych instrukcji.

1. 2. Podczas codziennego użytkowania stosuj konsekwentnie zasady, które przedłużą okres użytkowania twojej liny.

1. 3. Zakup płachtę na linę – przyda się do transportu przechowywania i podczas użytkowania liny.

1. 4. Chroń linę przed brudem i wilgocią – nie kładź jej bezpośrednio na ziemi.

1. 5. Chroń linę przed słońcem – przykrywaj linę.

1. 6. Asekuruj dynamicznie – niech przyrząd pochłania cześć energii odpadnięcia.

1. 7. Po zjeździe lub opuszczaniu partnera wypinaj linę z przyrządu – energia zamieniona na ciepło może uszkodzić linę.

1. 8. Używaj oba końce na przemian – lina będzie się zużywać równomiernie).

1. 9. Nawet w skałkach zawiąż węzeł na drugim końcu – zapobiegnie przypadkowemu wypuszczeniu liny z przyrządu.

1. 10. Przewijaj linę po dniu wspinaczkowym – inspekcja stanu oplotu pomoże na bieżąco oceniać stan jej zużycia.

Jak dbać o linę wspinaczkową i oceniać jej zużycie – przeczytaj